Eerst het draagvlak, dan de techniekSamenwerking in de warmteketen: naar een gasloos Zwolle
16 juli 2020
Uiterlijk 2050 wil Zwolle volledig energieneutraal zijn. Alle benodigde energie wordt dan duurzaam en liefst zoveel mogelijk binnen de gemeentegrenzen opgewekt. Dat lijkt ver weg, maar de gemeente heeft haast. Een belangrijk onderdeel van de opgave is het ‘gasloos’ maken van de gemeente. ABT helpt met het vinden van een samenwerkingsmodel in de warmteketen.
 
In 2025 moet 25 procent (is nu 7%) van alle energieverbruik in Zwolle (125.000 inwoners, 8.400 bedrijven) duurzaam worden opgewekt. De gemeente wil over op duurzame energiebronnen als geothermie (aardwarmte).
 
Samen pionieren
 
Jan Kuik is strategisch adviseur energietransitie bij de gemeente Zwolle. Hij vertelt: “Gemeenten hebben nog nauwelijks ervaring met de warmtetransitie en het gasloos maken van de gebouwde omgeving. Uit onderzoek bleek dat warmtenetten met duurzame warmtebronnen voor meer dan de helft van de Zwolse woningen en bedrijfsgebouwen een passend alternatief kunnen zijn voor aardgas. Maar hoe en met welke partners organiseer je ontwerp, ontwikkeling, realisatie en exploitatie van deze warmteketen? Najaar 2019 hebben we daarvoor een uitvraag gedaan. De mogelijkheden van samenwerking met stakeholders stond daarbij centraal. ABT won die uitvraag, samen met adviesbureau Brink, vanwege hun visie op het te volgen proces. Niet meteen grootschalig en in technische oplossingen denken, maar eerst een inventarisatie maken. Wie heeft welke belangen en hoe motiveer je stakeholders om mee te doen? ABT zei ons op voorhand hiermee nog geen ervaring te hebben. Een kwetsbare opstelling en heel verfrissend. Wel was de manier waarop ABT het wilde gaan aanpakken heel duidelijk. Het gaat om een transitie waarbij oude patronen niet meer gelden en je steeds bereid moet zijn om flexibel te schakelen. We zijn dus samen gaan pionieren.”
 
Workshops met alle stakeholders

 
Namens ABT zijn adviseur Theo van Wolfswinkel en energiespecialist Vincent Höfte bij het project betrokken. “Voor een goede samenwerking binnen de warmteketen is het essentieel draagvlak te creëren bij alle betrokken partijen. Dat zijn er nogal wat: energiebedrijven, netwerkbeheerders, woningcorporaties, de gemeente en niet te vergeten de Zwolse bewoners en bedrijven. Bij de stakeholders is ook veel kennis en creativiteit aanwezig die je graag vanaf het begin van het traject in wil zetten. Daarom zijn we gestart met het houden van workshops met een grote groep stakeholders. Daarin hebben we iedereen op hetzelfde informatieniveau gebracht en achterhaald wat de puzzel is. Hoe werkt het systeem, waar zitten de raakvlakken? We hebben het vraagstuk met elkaar afgepeld en zo gekeken waar de gezamenlijke belangen en de mogelijke conflicten zitten.”
 
Transitie kleinschalig laten plaatsvinden
 
De gemeente Zwolle en ABT kijken daarbij naar drie aspecten: Wat kan er technisch, wat betekent dat financieel en hoe doe je het organisatorisch? De strategie is om de transitie kleinschalig en op gebiedsniveau te laten plaatsvinden: per buurt, wijk of cluster van gebouwen met dezelfde eigen- schappen. Jan Kuik: “In de nieuwbouw zit de uitdaging niet, daar wordt al gasloos gebouwd. Het gaat om de bestaande bebouwing. Wat is daar het passende alternatief voor verwarmen met aardgas, hoe kun je bijvoorbeeld aansluiten op een geothermiebron of andere duurzame warmtebronnen.”
 
Vincent en Theo, aanvullend: “Een warmtenet aanleggen is zeer gecompliceerd, zowel technisch als organisatorisch. Je hebt het over opwekking van warmte, transport en distributie naar de afnemers, en levering. Dat geheel noemen we de warmteketen. Ook ben je voor een deel nog achter de voordeur van de eindgebruiker bezig: de cv-ketel eruit en een afleverset erin. Bovendien zit de bodem al vol met kabels en leidingen. Aansluiting zoeken op binnenstedelijke ontwikkelingen en bestaande warmtenetten die er al zijn, lijkt dus het meest logisch. De kunst is om de techniek daarvoor effectief te kunnen implementeren. In combinatie met zaken als isolatie en combinaties van hoge en lage temperatuurverwarming bijvoorbeeld.”
 
Afbeelding: visual clusteraanpak warmteketen zwolle pag 21
Bijschrift: De vele clusters in een warmtenet verschillen van elkaar in grootte, warmtevraag en andere eigenschappen. Sommige clusters zijn centraal gevoed, andere hebben een eigen, lokale bron. De clusteraanpak maakt maatwerk effectief mogelijk.
 
‘Bewoners willen participeren’
 
De gemeente en ABT zien veel bereidwilligheid en positiviteit bij alle stakeholders, van grote bedrijven tot bewonersorganisaties. Vincent Höfte: “In de workshops merken wij dat bewoners graag betrokken willen worden bij de warmtetransitie in hun woonomgeving. Er komen diverse initiatieven uit de wijken. Duurzaamheidsdenken drijft mensen. Ze zijn zich bewust van het belang van de energietransitie.” Theo van Wolfswinkel: “De inventarisatie ronden we zomer 2020 af. Dan gaan we kijken welk organisatiemodel haalbaar is in Zwolle en welke randvoorwaarden er zijn voor een goede samenwerking.
 
We verwachten over een jaar echt een organisatiemodel te kunnen optuigen met naast publieke en private partijen ook een stevige rol voor bewoners. Deze benadering vanuit de afnemer is heel vernieuwend binnen een warmteketen.”
 
Gemeente houdt zelf regie
 
De gemeente Zwolle wil in alle gevallen altijd zelf de regie blijven houden op de warmtetransitie. Jan Kuik: “We moeten voorkomen dat door cherry picking de rendabele delen worden opgepakt en de opgave voor de economisch minder interessante blijft liggen. Veel projecten in de warmtetransitie zijn financieel onrendabel, er moet geld bij. Hoe ga je om met tekorten en risico’s op de lange termijn? Je praat over een exploitatieduur van 40 tot 50 jaar, het zijn enorme investeringen.”
 
In deze verkenning werkt ABT nauw samen met adviesbureau Brink, dat de contractuele en juridische aspecten voor zijn rekening neemt. Jan Kuik: “Brink en ABT vullen elkaar goed aan. Er wordt heel effectief gewerkt.”

Voor meer informatie: t.v.wolfswinkel@abt.eu | +31 (0)6 130 895 85

Dit artikel is gepubliceerd in het ABT Magazine, juni 2020.
 
Beeld header: © Gemeente Zwolle
Beeld nieuwsoverzicht: © Herman Zonderland
Deel dit bericht