Renovatie Binnenhof: 'De historie ligt in lagen op je te wachten'
24 juni 2022

De grootschalige renovatie van het Binnenhof is in volle gang. Het kloppende hart van onze democratie wordt aangepast aan de eisen van de nieuwe tijd. ABT is nauw betrokken bij het werk aan het zogenaamde Complexdeel 1: de Eerste Kamer en de Raad van State. 

Het Rijksvastgoedbedrijf is eigenaar van het 89.000 m² grote complex, een acht eeuwen oud monument, ook archeologisch. Voor dit belangrijke cultureel erfgoed – met maar liefst 650 werkruimten – was een renovatie dringend noodzakelijk. Veiligheid en duurzaamheid zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Zo worden de (brand)veiligheid verbeterd, nieuwe klimaatinstallaties ingepast en gebreken aan de gebouwschil hersteld. Kelders, kappen en gevelopeningen worden geïsoleerd om het comfort te verbeteren en de gebouwen energiezuiniger te maken. 

Funderingsonderzoeken

ABT werd in de voorbereidende fase door het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) gevraagd te adviseren over de staat van de houten kapconstructie van de Eerste Kamer. Daarna volgde de adviseursrol voor de constructies voor de Eerste Kamer en de Raad van State. Sinds 2021 doet ABT de bouwkundige uitwerking van dit Complexdeel 1 en de daarbij behorende ontwerpcoördinatie.

“Van het een komt het ander”, vertellen de constructeurs Earnest Alderliesten en Willem Klaverveld, “we zijn nu ook betrokken bij het ontwerptraject van een nieuwe gracht en brug, het constructieve ontwerp en de ontwerpcoördinatie voor een uitzichtpunt en we doen de begeleiding van de funderingsonderzoeken voor de renovatie van het Binnenhof.” De nieuwe gracht is niet helemaal nieuw. De eind 19e eeuw gedempte Hofgracht wordt in ere hersteld en komt aan de Buitenhof-zijde van het Binnenhof. Het regeringscentrum blijft via de Stadhouderspoort toegankelijk via een brug. 

Afbeelding: _MST7677HR
Earnest Alderliesten en Willem Klaverveld - Foto © Marcel Steinbach

Gezamenlijk model

Sinds ABT de bouwkundige uitwerking verzorgt van de ontwerpen van architecten Rappange & partners en Team Merk X en de ontwerpcoördinatie verzorgt, worden veel ontwerpaspecten met elkaar afgestemd in een gezamenlijk model. Zo zijn de gebouwen van Eerste Kamer en Raad van State ingemeten met behulp van een 3D-scan. De point cloud die dat opleverde is door ROOT opgewerkt naar een Revit-model. Dit model is ons vertrekpunt geweest. Het geeft veel houvast voor wat betreft de bouwkundige afwerking. De scan registreert echter niet de constructieve informatie. Earnest: “Vaak is die informatie in archieven niet meer terug te vinden. Daarom komt er na de DO-fase een onderzoeksfase waarbij we vooral constructieve informatie gaan achterhalen om het ontwerp verder te kunnen uitwerken en verifiëren. Hierin doet ABT de begeleiding, in nauwe samenwerking met de aannemers Heijmans en Burgy Bouwbedrijf. We gebruiken BIM360 om de onderzoeken voor te bereiden en daarna ook de informatie in op te slaan. Zo ontstaat een database met alle onderzoeksresultaten. Die verwerken we daarna in het 3D-model. Voor ons als constructeurs is deze onderzoeksfase van groot belang. We zijn nu al bezig met onderzoeken naar de funderingen van de gebouwen. Mijn collega Cor Brabander en ik doen daarvan samen de begeleiding. De informatie die dat oplevert zegt veel over de huidige staat en wordt tijdens de verbouwing gebruikt.” Als voorbeeld noemt Earnest de benodigde versterkingen c.q. verdiepingen van een bestaande en nieuw te maken kelder onder beide gebouwen. “Kunnen die bestaande gebouwen eventuele zettingen opvangen? Wij zorgen voor de constructieve berekeningen en geotechnische adviezen om zonder schade te kunnen bouwen.”

Gevoelige omgeving

Het Binnenhof is een verzameling zeer verschillende gebouwen in diverse bouwstijlen. Dat betekent werken in een gevoelige omgeving en vraagt veel afstemming. Bij het project zijn tal van instanties betrokken zoals opdrachtgever RVB, de gebruikers Eerste Kamer en Raad van State, Gemeente Den Haag, Omgevingsdienst Haaglanden en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Earnest en Willem: “We hebben daarnaast te maken met archeologen, architecten, installatieadviseurs, bouwfysica-adviseurs en aannemers. De integrale afstemming met al die verschillende disciplines is zeer uitdagend. Door het werken met BIM zie je de praktijk voor je. En vooral: waar het mis kan gaan. Een 3D-model 
biedt houvast.”

Afsluitend concluderen beide constructeurs: “Nieuw leven geven aan een complexe verzameling van oude gebouwen; het zijn steeds weer andere puzzels. Je leert creatief omgaan met de gebreken en begint meteen in oplossingen te denken. Dat is het mooie van het werken met bestaande gebouwen.”

Bijzondere vondsten

Het Binnenhof staat voor acht eeuwen geschiedenis, ook ondergronds. Dat heeft tijdens de funderingsonderzoeken al voor opmerkelijke vondsten gezorgd. Zoals de zware fundering van een middeleeuwse traptoren. De opgraving is onderdeel van het Ridderhuis, dat eerder op de plek van het gebouw van de Eerste Kamer stond. Deze vondst heeft geleid tot een ontwerpwijziging. Dit laat zien dat onderzoek zeer waardevol is. Op een plek die Earnest aangaf om te onderzoeken, troffen archeologen van de gemeente Den Haag een puntgaaf kannetje aan. Het gaat volgens hen om een drinkkannetje van Proto-Steengoed uit circa 1270. Het is daar waarschijnlijk als rituele handeling neergelegd om het gebouw voorspoed te wensen. “Dan sta je toch wel even te kijken. De historie ligt hier echt in lagen op je te wachten.” 

Voor meer informatie: e.alderliesten@abt.eu | 06 820 96 228

Dit artikel is gepubliceerd in het ABT Magazine, juni 2022.

Beelden: © Marcel Steinbach

Deel dit bericht