Iconische stadskerken als energiebron
25 januari 2022

Multidisciplinair talententeam scoort

Ook monumenteneigenaren willen graag verduurzamen. Om een bijdrage te leveren aan de klimaatverandering én omdat het bijdraagt aan het gebruikscomfort en de exploitatie. Maar bij verduurzaming gaat het al snel over emissie, adaptatie en efficiëntie. Bij monumenten spreekt men eerder over historie, schoonheid en ambacht.

Verbeelding aan het werk zetten

Met de prijsvraag ‘Sublieme schoonheid | Sublieme duurzaamheid’ wilden de Rijksbouwmeester en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een brug slaan tussen beide werelden. Door interdisciplinaire teams van ontwerpers en experts uit te dagen hun verbeelding aan het werk te zetten. De vraagstelling was: hoe zijn iconische stadskerken te verduurzamen? De prijsvraag had concreet betrekking op een negental kerken. Een talententeam van ABT en externe ontwerpers wist de eindronde te bereiken. De Der Aa-kerk in Groningen, de Grote Kerk in Naarden en de Oude Kerk in Amsterdam speelden de hoofdrol bij de visievorming en ontwerpen van het team. Eind oktober mochten de teamleden tijdens de Dutch Design Week hun voorstellen presenteren. Twee ABT’ers uit het team, Angelique Kamsteeg en Peter Mensinga vertellen.

Energieneutrale glazen paviljoens

Angelique Kamsteeg: “Wij kozen er niet voor grote ingrepen aan de kerkgebouwen zelf te doen, maar juist om iets toe te voegen. Een aanvulling op de kerk waarbij erfgoed en techniek op een verfijnde, bijna poëtische wijze bijeenkomen. Die visie hebben we vertaald in regeneratieve, transparante paviljoens aan de zonnige zuidkant. Die worden per kerk met eigentijdse verantwoorde materialen en constructietechnieken aangebouwd als geconditioneerde ruimten die losstaan van schip en koor. Tegelijkertijd nemen de paviljoens wel de iconische vormtaal van de kerken over, wat voor een sterke vormverwantschap zorgt. Tussen paviljoen en kerk ontstaat een overgangsklimaat. In het paviljoen kan thermische en elektrische energie, water, schone lucht en voedsel worden geoogst. En in de kerk wordt dit ervaren."

In de paviljoens komen metabolische en gemeenschapsstromen samen en worden functies gecombineerd. Ze vertellen het verhaal van de kerk en creëren een dialoog tussen het bestaande en het nieuwe. In de Oude Kerk met een regenwatergordijn van dak naar vloer, in de Grote Kerk met licht van een chandelier of kroonluchter op kunstwerken op het plafond en met de serretuin in de Der Aa-kerk als markering van een aantrekkelijke doorgang.

Verbindingen met de omgeving

Peter Mensinga: “Zo wordt de kerk, vanuit de architectuur, als ontmoetingsplek ingezet. Wij vinden de sociale context belangrijk: verbindingen met de omgeving leggen. We geven de kerk een nieuwe betekenis en doen tegelijk recht aan oorspronkelijke functies als plaats voor ontmoeting, beleving en contemplatie.” De ideeën van het ontwerpteam zijn volgens Peter ook goed in andere monumentale gebouwen toe te passen. “Belangrijk is dat we er de grote toegevoegde waarde van integraal samenwerken mee aantonen.” Angelique: “Ons team heeft heel verhalend gewerkt. Met tekeningen, maquettes en andere visualisaties, samengebracht op een digitale whiteboard en berekeningen en data in een database. Zo konden we, ook noodgedwongen op afstand door corona, goed met elkaar zien waarmee we bezig waren. De reacties van de kerkbesturen waren zonder uitzondering enthousiast. Wij willen graag een volgende stap zetten 
waarbij een samenwerking ontstaat om de voorgestelde transformaties te realiseren.”

Platform om te excelleren

Peter: “Bij ABT hebben we de competitie ingezet om eigen jonge talenten in een multidisciplinair team te laten samenwerken met jong talent van buiten de organisatie. Zo bieden we collega’s en externen een platform om te excelleren. Dat is goed voor hun persoonlijke ontwikkelingen en creëert duurzame samenwerkingen met interessante partners. Intern noemen we het dan ook ‘Springplank’ en we gaan er enthousiast mee door.

Oude Kerk, Amsterdam © Lesia Topolnyk
Der Aa-kerk, Groningen © Lesia Topolnyk
Grote Kerk, Naarden © Lesia Topolnyk

Voor meer informatie: p.mensinga@abt.eu | +31 15 270 36 96

Dit artikel is gepubliceerd in het ABT Magazine, dec 2021.

Header  © Sander Koning

Deel dit bericht