Duurzaam construeren, maar met welk materiaal?
26 juli 2021

Bestaat er zoiets als de beste materiaalkeuze voor een duurzaam gebouw? En is dat dan hout, beton of staal? Die discussie wordt nog te vaak vertroebeld door belangen, zegt Lonneke van Haalen, constructeur utiliteitsbouw bij ABT.

“Wij krijgen er van onze klanten veel vragen over”, vertelt Lonneke. “Als onafhankelijk adviseur kunnen we er geen eenduidig antwoord op geven. Want wat de beste oplossing is, verschilt per opgave. Duurzaamheid, ofwel de impact op het milieu, is niet de enige afweging voor een materiaalkeuze. Technische kwaliteit, beeldkwaliteit en budget zijn ook belangrijke factoren. De keuze voor wat het meest duurzaam is, maak je integraal. De toekomstbestendigheid en levensduur worden daarin meegenomen.”

Praktijkvoorbeelden

Lonneke geeft een aantal praktijkvoorbeelden. Is vanuit functionaliteit een niet te grote vloeroverspanning haalbaar, dan is een constructie in hout een interessante optie. De afmetingen kunnen dan beperkt blijven. “Uiteraard houden we dan rekening met de akoestische wensen.”

Een betonconstructie blijft erg efficiënt voor een stabiliteitskern in hoogbouw en voor vloeren met grote overspanningen. “In hout leidt dat tot onnodig veel materiaalgebruik, wat zeker niet duurzamer is.” Ook voor constructies in wisselende grondwaterstanden zoals kelders, palen en bedrijfsvloeren is beton een goede keuze. Is de wens om slank te construeren of heb je met hoge spanningen te maken, dan is staal juist weer een goede keuze.

 

Afbeelding: 2 Materiaal-8202 D4721 Foto Jacques Kok abt lonnele van haalen
Lonneke van Haalen - © Jacques Kok

Optimale combinatie

Lonneke van Haalen: “Optimaal voor de milieu-impact is in veel gevallen een constructie waar hout, beton en staal allemaal in gebruikt worden. Een mooi voorbeeld daarvan is ons ontwerpproces voor de nieuwe WRZV-hallen in Zwolle. Ambitie van de gemeente was om die zoveel mogelijk circulair en bio-based te construeren. Samen met AGS Architects kwamen we uit op een combinatie van hout, staal en beton. Voor elk deel van de constructie werd de meest duurzame oplossing gekozen. De dakconstructie werd een houten vakwerk. Behalve de lage milieu-impact levert het esthetisch een prachtig beeld en een transparante uitstraling op. De vloer is in beton uitgevoerd, een betonmengsel met een lage milieu-impact. In het faciliteitenblok is een staalconstructie toegepast; slank, met een grote uitkragende luifel aan de voorzijde. De keuzes voor de materialisatie werden integraal gemaakt, het beste passend bij de toepassing. Duurzaamheid was een van de belangrijke afwegingscriteria.”

Als ABT constructieprincipes met elkaar vergelijkt op milieu-impact, gebruikt het bureau de gegevens in de Nationale Milieudatabase (NMD). Echter, over de gehanteerde getallen is in de markt voortdurend discussie, vooral als het gaat over hout. Lonneke: “Dat is goed, zo houden we elkaar scherp. We moeten gebruik kunnen maken van getallen die zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid liggen, onafhankelijk beoordeeld zijn en overeenkomen met de laatste inzichten.”

Afbeelding: 2 Materiaal-WZRV

Kansen voor de toekomst

Het gaat bij construeren dus vooral over slim materiaalgebruik. Behalve materialen te vergelijken is het volgens Lonneke vooral interessant om per materiaal te kijken hoe verdere verduurzaming kan plaatsvinden. Zo kan elk materiaal in de toekomst binnen de aangescherpte MPG-eisen c.q. de klimaatdoelstellingen een interessante keuze blijven.

Voor beton liggen er kansen voor alternatieve bindmiddelen. ABT doet onderzoek naar betonmengsels met minder portlandklinker door alkalische activatie, zodat de milieu-impact van het beton afneemt. Ook wordt er gekeken naar het toevoegen van andere reststromen als grondstof voor beton, zoals granuliet.

Voor staal is nu al winst te behalen door hergebruikt of elektrisch geproduceerd staal toe te passen. Staal uit de vlamboogovens bestaat voornamelijk uit schroot en dus niet uit primaire grondstoffen. Daardoor is de milieu-impact lager. Staalproducenten zijn bezig met verdere verduurzaming in de komende decennia. Ook transportafstanden spelen een grote rol. Staal uit Azië is mogelijk goedkoper, maar productiewijze en transport hebben extra milieu-impact. 

Bij gelamineerde houtconstructies is met name de houtlijm niet goed voor het milieu. Hoewel het aandeel van lijm beperkt is, liggen er kansen voor milieuvriendelijke lijmsoorten. Daar wordt onderzoek naar gedaan. 

Potentie benutten

Lonneke: “Het afvalscenario van hout wordt vaak ongunstig beoordeeld, omdat men aanneemt dat het grootste deel verbrand wordt. Echter, hoogwaardige gelamineerde houtconstructies zijn demontabel en kunnen eenvoudig een tweede leven krijgen. Dit wordt nog niet beloond in de huidige rekenmethodieken. Als we deze potentie benutten levert dit ook voor houtconstructies een lagere milieu-impact op. ‘We willen hout’ zeggen opdrachtgevers tegenwoordig vaak. Hout is hip en dat is deels terecht. Het is een mooi materiaal dat de creativiteit aan het werk zet. Maar is het ook echt het beste materiaal voor de gewenste toepassing? Als dat niet zo is, zullen wij dat duidelijk zeggen.”

Kennisgroepen actief

Onze eigen kennisgroep Duurzaamheid kijkt integraal naar duurzaamheid. Naast de milieu-impact van materialen worden daarin ook energie, comfort en klimaatrobuustheid betrokken. Vanuit de constructie is vooral de milieu-impact van de materialen bepalend. Daar doen we onderzoek naar en die maken we inzichtelijk voor onze klanten. Je ziet ook dat de markt het oppikt. Voor producenten van bouwmaterialen is duurzaamheid echt een issue geworden. Dat maakt ons werk nóg interessanter.”

Voor meer informatie:

l.vanhaalen@abt.eu
+31 6 207 280 55

Dit artikel is gepubliceerd in het ABT Magazine, juni 2021.

Deel dit bericht