De toekomst is van houtComeback als bouwmateriaal
19 januari 2021
Afbeelding: 04 D12720 Foto Jacques Kok abt ecologische school almere 271120
Tessa Ruseler - © Jacques Kok

Met zijn mooie natuurlijke uitstraling en geringe milieubelasting maakt hout een terechte comeback als bouwmateriaal. Toch blijft het marktaandeel klein en is de doelstelling van Milieuberaad Bouw (20% meer hout in de bouw) nog lang niet gehaald. En dat terwijl veel architecten graag met hout werken. 

Over hout bestaan de nodige twijfels. Is het écht zo duurzaam als wordt beweerd? Is een houten gebouw niet brandgevaarlijk? En is hout niet gewoon erg duur? Bouwen in hout is voor velen onbekend terrein, dus wordt al gauw terug gegrepen op traditionele materialen. In dit artikel lichten we toe waarom dat vaak niet terecht is.

Houten gebouwen zijn niet duurder dan conventionele gebouwen

Is hout duur? Wat materiaalkosten betreft wel. Toch kan een houten gebouw voor dezelfde kosten worden gebouwd als een conventioneel gebouw. En dan tellen we eventuele inkomsten uit de handel in emissierechten voor lagere CO2-uitstoot en de voordelen voor het welzijn van personeel en omgeving nog niet mee. Het lage materiaalgewicht en de mogelijkheden van prefabricage drukken de kosten van de bouw enorm. Er is veel minder materiaal op de bouwplaats nodig en het verkort de doorlooptijd flink. Bovendien is bouwen in hout een stuk veiliger en minder hinderlijk voor de omgeving. 

Met goed geplande en verpakte prefab houtsystemen kunnen de leveringen aan de bouwplaats met 80-85% gereduceerd worden, wat cruciaal is op krappe bouwplaatsen. En bij toenemende toepassing gaan de kosten nóg meer omlaag. Het is dus belangrijk dat in projecten een integraal team met ervaring in houtbouw de totale kosten in kaart brengt. Anders wordt een oplossing in hout vanwege de hogere materiaalkosten al vroeg in het proces ten onrechte uitgesloten. 

Houten gebouwen doorstaan de eeuwen

De technische levensduur van (droog) hout is oneindig. Voor buitengebruik zijn er speciale houtsoorten die van nature gewapend zijn tegen biologische aanvallen, hout van zogeheten hoge duurzaamheidsklasse. Maar ook hout met een lage duurzaamheidsklasse gaat eeuwenlang mee, mits de luchtvochtigheid onder de 20% blijft. En mocht het tijdens de bouw nat worden dan moet het de tijd krijgen om te drogen. Idealiter worden deze houtsoorten toegepast onder een dak en contact met de grond moet worden vermeden. Als dit wordt meegenomen in het ontwerp, kan een houten gebouw heel lang meegaan. En na de gebruiksduur kunnen de houten elementen worden hergebruikt in andere gebouwen. 

Hout is veel brandveiliger dan wordt gedacht 

Houtconstructies zijn lang niet zo brandbaar als wordt gedacht. Bij eventuele brand vormt hout een natuurlijke beschermlaag door verkoling, die het vuur vertraagt. De kans op bezwijken is bij een gebouw met een onbeschermde staalconstructie groter dan bij een gebouw met een onbeschermde houtconstructie.

Akoestiek is goed te regelen

Houten gebouwen zouden ook een slechte akoestiek hebben. En inderdaad: oude houten huizen zijn vaak gehorig. Tegenwoordig wordt echter in het ontwerp direct contactgeluid voorkomen en luchtgeluid geflankeerd. Met een spouw of isolatiemateriaal worden storende geluiden goed geabsorbeerd. Ook kan massa worden toegevoegd als trillingsdemper. Met de juiste detaillering is de akoestiek van een houten gebouw even goed als die van een steenachtig gebouw. Bovendien is hout licht, wat gunstig is voor funderingen en transport.

Hout is duurzaam, ook als het verlijmd is

Hout als bouwmateriaal is een milieuvriendelijke keuze. Als natuurproduct is hout immers onderdeel van de natuurlijke koolstofkringloop. Bomen leggen koolstof vast in de vorm van hout. Bossen zijn dus enorme koolstofopslagplaatsen. Wanneer het hout van volgroeide bomen vervolgens gebruikt wordt in gebouwen, verlengt dit de opslag van de koolstof. In het bos ontstaat zo weer ruimte voor jonge bomen die tijdens de groei weer koolstof vastleggen. Zo draagt het gebruik van hout bij aan de CO2-reductie. Aan het eind van de gebruiksfase kan het hout door compostering of versnelde oxidatie tot CO2 en water worden teruggebracht in de kringloop. Hout is makkelijk afbreekbaar en vormt bij duurzaam bosbeheer een oneindige grondstof. 

De inzetbaarheid van gezaagd, niet verlijmd hout is wel beperkt door o.a. de afmetingen van de bomen waaruit het gewonnen wordt. De toevoeging van lijm zorgde voor een veelheid aan houtproducten en daarmee een bredere toepasbaarheid in de bouwwereld. Zo bieden de meerlaagse gelamineerde prefab houtelementen innovatieve mogelijkheden voor grotere overspanningen en hoogbouw. Deze bewerkte houtproducten kunnen na gebruik opnieuw worden gebruikt. Daarmee zijn ze een duurzaam bouwmateriaal in vergelijking met veel andere materialen.

Omdat houtlijm niet goed is voor het milieu wordt er onderzoek gedaan naar milieuvriendelijke lijmsoorten. Zo bestaat er een alternatieve formaldehydevrije houtlijm op basis van sojameel, al bevat deze lijm nog wel een chemische crosslinker. Bij verlijmde houtproducten zoals Cross Laminated Timber (CLT) is er 4 à 4,5 kilo lijm benodigd per m3 hout en voor Laminated Veneer Lumber (LVL) is dit 20 kilo lijm per m3, dit komt neer op 1 tot 4% lijmaandeel en het hoofdbestanddeel blijft hout. Het gebruik van verlijmd hout is daarmee nog steeds een stuk minder belastend voor het milieu dan bijvoorbeeld beton.

Voldoende hout in Europese bossen 

Dat er te weinig houtvoorraad is om bijvoorbeeld de bouw van grootschalige woningbouwprojecten te realiseren, is een misverstand. Bomen worden gedoseerd geplant en gekapt onder toezicht van het FSC- of PEFC-keurmerk. Hierdoor voldoet hout voor de bouw uit duurzaam bosbeheer aan de Europese normen. Momenteel wordt slechts 60% van de natuurlijke aanwas van Europese bossen benut. Wereldwijd ligt dit percentage nog lager. De productiecapaciteit kan in Europa met 40 tot 50% worden vergroot. Bovendien is nog veel land beschikbaar voor herbebossing.
  
Door de enorme groei van de bouw in de afgelopen jaren, is er veel vraag naar bouwmateriaal. De productiecapaciteit van hout is nu nog beperkt en moet verder worden opgeschaald. Met duurzame houtproductie kan de voorraad worden gemanaged, zodat er geen tekorten ontstaan en de voorraden weer worden aangevuld.

Kortom, neem hout vaker in overweging 

Het gebruik van hout als bouwmateriaal maakt de sector duurzamer en draagt bij aan de oplossing van de klimaatproblematiek. Als hernieuwbaar bouwmateriaal heeft het veel potentie en door de groeiende interesse neemt ook de kennis ervan toe. Met nieuwe technieken en houtproducten wordt steeds meer mogelijk. 

Elk materiaal heeft zijn eigen voor- en nadelen en toepassingsmogelijkheden. Daarom dient de materiaalkeuze een weloverwogen keuze te zijn, zodat elk materiaal tot zijn recht komt. Hout heeft zich door de jaren heen al bewezen als een veilig, betrouwbaar en veelzijdig bouwmateriaal. En onderaan de streep kost een gebouw in hout vaak niet meer dan de alternatieven. Op z’n minst het overwegen waard dus!

Voor meer informatie:

Tessa Ruseler
t.ruseler@abt.eu
0157676739

Meld u aan voor ons Ontwerpatelier Hout!

Wilt u meer weten over de mogelijkheden van (integraal) ontwerpen met hout? Schrijf u dan in voor een van de speciale houtontwerpateliers die Adviesbureau Lüning en ABT in het voorjaar van 2021 organiseren voor ontwerpers. In deze boeiende theorie- en praktijksessie maakt u kennis met de oneindige ontwerpmogelijkheden.

Meer informatie: neem contact op met Gert-Jan Rozemeijer.

Dit artikel is gepubliceerd in het ABT Magazine, december 2020.

Foto header: © Jacques Kok

Deel dit bericht